Evlilik, taraflar arasında hukuki ve manevi bağlar kuran bir müessesedir. Ancak zaman içerisinde eşler arasındaki uyumsuzluklar, anlaşmazlıklar veya güven sarsıcı davranışlar evlilik birliğini çekilmez hale getirebilir. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinde düzenlenen evlilik birliğinin sarsılması, halk arasında bilinen adıyla şiddetli geçimsizlik, genel boşanma sebeplerinin başında gelir.
Evlilik birliğinin sarsılması ne demektir?
TMK m. 166/1 maddesine göre: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
Bu hüküm uyarınca boşanma kararı verilebilmesi için iki temel unsurun bir arada bulunması gerekir:
- Evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olması: Eşler arasındaki bağın ve huzurun ortadan kalkması.
- Ortak hayatın çekilmez hale gelmesi: Meydana gelen olaylar neticesinde eşlerden evlilik birliğini devam ettirmelerinin makul olarak beklenemeyecek raddeye ulaşması.
Hangi davranışlar evlilik birliğini temelinden sarsar?
Kanunda tek tek sayılmamakla birlikte, Yargıtay içtihatları doğrultusunda başlıca haller şunlardır:
- Güven sarsıcı davranışlar: Sadakat yükümlülüğüne aykırı tutumlar, eşten gizli borçlanmalar veya sürekli yalan söylenmesi.
- Fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddet: Hakaret, aşağılama, şiddet veya ailenin ekonomik ihtiyaçlarını kasıtlı olarak karşılamamak.
- Aile içi sorumlulukların ihmali: Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek, evi sebepsiz yere terk etmek veya eşe ilgisiz kalmak.
- Maddi ve manevi desteğin kesilmesi: Hastalıkta ve zor zamanlarda eşin yanında durmamak.
- Aile bireylerinin müdahalesi: Eşlerin ailelerinin evliliğe aşırı müdahale etmesine göz yummak veya eşi kendi ailesine karşı korumamak.
Davada kusur ilkesi ve ispat
Evlilik birliğinin sarsılmasına dayalı boşanma davalarında kusur oranları büyük önem taşır.
- Kusursuz veya daha az kusurlu eş: Davayı açan eşin tamamen kusurlu olmaması veya karşı tarafa nazaran daha az kusurlu olması gerekir. Ağır kusurlu tarafın açtığı davaya karşı tarafın itiraz hakkı bulunmaktadır.
- İspat yükü: İleri sürülen iddiaların (hakaret, şiddet, ilgisizlik vb.) hukuka uygun delillerle ispatlanması zorunludur. Tanık beyanları, mesajlaşma kayıtları, kamera görüntüleri, banka dökümleri veya kolluk tutanakları delil olarak kullanılabilir.
Önemli not: Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller (gizli ses kayıtları, izinsiz takip sistemleri vb.) yargılamada dikkate alınmaz ve suç teşkil edebilir.
Anlaşmalı vs. çekişmeli boşanma
- Anlaşmalı boşanma (TMK m. 166/3): Evlilik en az 1 yıl sürmüşse ve taraflar velayet, tazminat, nafaka ve mal rejiminin tasfiyesi gibi konularda bir protokol ile uzlaşmışsa, tek celsede boşanma gerçekleşebilir.
- Çekişmeli boşanma: Tarafların boşanma veya boşanmanın fer’ileri (kusur oranı, velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat) konusunda anlaşamaması durumunda dava çekişmeli olarak devam eder ve delillerin toplanması aşamasına geçilir.
Maddi–manevi tazminat ve nafaka hakları
Evlilik birliğinin sarsılmasında kusursuz veya daha az kusurlu olan taraf;
- Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenmişse maddi tazminat,
- Boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğramışsa manevi tazminat
talep edebilir. Ayrıca, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan yoksulluk nafakası; müşterek çocukların bakım ve giderleri için ise iştirak nafakası isteyebilir.
Elbistan’da sıkça sorulanlar
Elbistan’da boşanma davası hangi mahkemede açılır?
Elbistan ve mülki sınırları içerisinde açılacak boşanma davalarında yetkili ve görevli mahkeme Elbistan Aile Mahkemesi’dir. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya boşanmadan önce son 6 aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir.
Evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle dava ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanma genellikle tek celsede (yaklaşık 1–2 ay) sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanma; tanıklar, sosyal inceleme raporları ve delil toplama sürecine bağlı olarak ortalama 1–1,5 yıl sürebilir.
Eşim boşanmak istemezse yine de dava açabilir miyim?
Evet. Karşı tarafın kabul etmemesi davanın reddedileceği anlamına gelmez. Davacı, birliğin çekilmez hale geldiğini ve karşı tarafın kusurunu delillerle ispatlarsa hâkim boşanmaya karar verebilir.
Boşanma davasında hangi deliller geçerlidir?
Ahlaka ve hukuka uygun elde edilmiş tanık beyanları, ekran görüntüleri, SMS/WhatsApp yazışmaları, banka dekontları, otel kayıtları, kolluk tutanakları ve darp raporları delil niteliği taşır. Gizlice alınan ses kayıtları veya izinsiz takiple elde edilen materyaller hukuka aykırı delil sayılır.
Dava süresince nafaka alabilir miyim?
Evet. Dava devam ederken eşin ve varsa çocukların barınması ve geçimi için hâkim re’sen veya talep üzerine tedbir nafakası bağlayabilir. Dava sonunda yoksulluk ve iştirak nafakası gündeme gelebilir.
Avukat tutmak zorunlu mudur?
Zorunlu değildir; ancak hak kaybına uğramamak, usul kurallarından ötürü red riskini azaltmak ve velayet–tazminat süreçlerini doğru yönetmek için uzman hukuki destek alınması önemlidir.
Sonuç
Evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açılan boşanma davaları teknik hukuki detaylar ve ispat süreçleri içerir. Dilekçeden delillerin sunumuna, tazminat ve velayet taleplerinin doğru ifade edilmesine kadar her aşama hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından önemlidir.